ขันติโกวาท (ฉบับสมบูรณ์)

สมาธิของนักปฏิบัติ ไม่ว่าฆราวาสหรือนักบวช เรียกว่า ขณิกะสมาธิ จิตรวมสงบไปไม่นานแล้วถอนออกมา เรียกว่า ขณิกะสมาธิ อย่างหยาบ ส่วนอย่างกลางนี้ จิตรวมลงไปนานพอสมควร แล้วถอยออกมา แล้วจะเกิดนิมิตปรากฏขึ้น ส่วนสมาธิอย่างละเอียดนั้น พอจิตของเราบริกรรมและเพ่งอยู่ไม่ท้อถอย สติก็จดจ่ออย่างไม่ลดละ

คล้ายกันกับแมวปรารถนาจะกินนก เอามาเปรียบเทียบเป็นอุทาหรณ์ แมวมันนอนหมอบอยู่เพ่งอยู่อย่างไม่ลดละ จนนกตกลงมาเป็นเหยื่อของแมวจนได้ นี่ก็ฉันใด จิตของเราก็เพ่งอยู่ตลอดวัน ตลอดคืนด้วยความเพียรไม่ลดละ เราก็จะได้สมาธิอย่างละเอียด คือ อัปปนาสมาธิ จะรวมลงไปถึงฐานแล้วจะอยู่นานตามต้องการ และจะมีบทบาทหลายประการ สิ่งที่เราไม่เห็นไม่ปรากฏ ก็ปรากฏเห็นขึ้นอย่างน่าอัศจรรย์ ปีติเกิดขึ้นอย่างชูชัน มีความสงบอยู่ตลอดวันตลอดคืน ความง่วงเหงาไม่ปรากฏ ความเพียรยิ่งกล้าแข็งไม่ลดละ จึงจะรู้ความเกิดขึ้นจากจิตว่าตนเป็นพระอย่างสมบูรณ์ แต่สมาธิไม่สูญ ย่อมสนับสนุนให้จิตแก่กล้าขึ้นเป็นลำดับไม่ถอยกลับ แต่ความเพียรไม่ให้ท้อถอย จิตก็จะเอิบอิ่มไม่มีความกลัวต่ออะไรทั้งสิ้น มีแต่ความยินดีสำรวม กาย วาจา ให้เรียบร้อย เป็นปกติอยู่เสมอ มีจิตเมตตาแก่สัตว์ไม่ขาดสาย อันตรายก็ไม่มีมากล้ำกราย อยู่สบายหายกังวล เกิดเป็นคนก็มีความอัศจรรย์ใจอย่างคาดคิดไม่ถึง ความกำหนัดมันเคยรัดตรึงก็จะสงบไม่แสดง แสงจิตก็จะผ่องแผ้ว จะเปรียบเทียบกับอันใด ไม่มีสิ่งใดในโลกจะใกล้เคียงเสียงไกลเสียงใกล้ก็จะปรากฏ อาจารย์ผู้อริยะ ก็จะมาโปรดชี้หนทางให้ดำเนิน

ขันติโกวาท

พระคำพอง ขันติโก